सूचनां विना बैंकतः धनम् आकृष्टम्? UPI subscription mandate कथं परीक्षणीयम्।

प्रातःकाले भवतः चलभाषे SMS आगच्छति — खातात् ₹199 गतम्। भवान् किमपि न क्रीतवान्, तथापि धनं गतम्। एतादृशं कर्षणं प्रायः पुरातनेन UPI subscription mandate इत्यनेन भवति, यत् भवान् कदाचित् विस्मृतवान्। तस्य अन्वेषणं दश निमेषेषु सम्भवम्।

प्रथमं SMS वा notification पश्यतु

प्रत्येकस्य AutoPay-कर्षणस्य अनन्तरं post-transaction सूचना प्रेष्यते। तस्यां सूचनायाम् एतानि विवरणानि अवश्यं भवन्ति — व्यापारिणः नाम, राशिः, दिनाङ्कः तथा समयः, संव्यवहार-सन्दर्भ-सङ्ख्या, e-mandate-सन्दर्भ-सङ्ख्या, कर्षणस्य कारणम्, बैंकस्य शिकायत-निवारण-विवरणं च। एतेभ्यः द्वे वस्तुनी पृथक् लिखतु — व्यापारिणः नाम तथा mandate-सन्दर्भ-सङ्ख्या। एताभ्यां विना अग्रिमं कार्यं कठिनं भवति। कर्षणात् पूर्वम् अपि pre-debit सूचना प्रेष्यते; सा प्रायः अपठिता तिष्ठति, अतः सूचनाः मा लोपयतु।

सक्रिय-UPI-subscription-mandate-सूची कथं परीक्षणीया

1. स्वस्य UPI app उद्घाटयतु।
2. PhonePe: profile-चिह्नम् (वाम-उपरि) → *Manage AutoPay*।
3. Google Pay: profile-चित्रम् (दक्षिण-उपरि) → *Autopay*।
4. Paytm: profile-चिह्नम् → UPI Automatic Payments → *Manage*।
5. BHIM: Mandate → *My Mandates*।
6. सूच्यां प्रत्येकस्य mandate कृते व्यापारिणः नाम, राशिः, आवृत्तिः (मासिकी वा वार्षिकी), अन्तिम-दिनाङ्कः च पश्यतु।

महत्त्वपूर्णम् — mandate भवतः बैंक-खातेन सह सम्बद्धम् अस्ति, न तु केवलम् एकेन app इत्यनेन। अतः तेन खातेन संयोजितात् कस्मात् अपि UPI app तत् दृष्टुं निरस्तुं च शक्यते।

धनम् अन्यायेन आकृष्टं चेत् किं कर्तव्यम्

1. SMS तः व्यापारिणः नाम तथा mandate-सन्दर्भ-सङ्ख्यां गृह्णातु।
2. तस्मिन् एव UPI app मध्ये शिकायतं लिखतु — Help → तस्य संव्यवहारस्य उपरि *Report an issue*।
3. त्रिषु दिनेषु समाधानं न जातं चेत् स्वबैंके शिकायतं करोतु; बैंकाः निर्धारिते समये समाधानं कर्तुं बाध्याः।
4. त्रिंशत्-दिनानन्तरम् अपि समाधानं न जातं चेत् cms.rbi.org.in इत्यत्र RBI Ombudsman (लोकपालः) समीपं गच्छतु।

धन-प्रत्यर्पणं तदा एव सम्भवं यदा कर्षणम् अनधिकृतम् आसीत् अथवा mandate पूर्वमेव निरस्तम् आसीत्। प्रत्यर्पणं सर्वदा निश्चितम् इति न वक्तव्यम्।

एका आवश्यकी सूचना

mandate-निरसनेन भवतः CIBIL अथवा credit score न हीयते। परन्तु ऋण-EMI कृते निर्मितं mandate निरस्य EMI अदत्ता चेत् score अवश्यं हीयते — तत्र प्रथमं ऋणदात्रा सह वदतु।

प्रश्नोत्तराणि

प्र. mandate-सन्दर्भ-सङ्ख्या न लभ्यते चेत् किं करणीयम्? उ. UPI app मध्ये तस्य संव्यवहारस्य विवरण-पृष्ठम् उद्घाटयतु; तत्र सा सङ्ख्या लिखिता भवति।

प्र. एतत् mandate स्वयमेव समाप्तं भविष्यति वा? उ. न, तत् स्वस्य अन्तिम-दिनाङ्कपर्यन्तं चलति एव; निरसनम् आवश्यकम्।

उपसंहारः

अज्ञातं धन-कर्षणं भयङ्करं भाति, परन्तु प्रायः तस्य मूलं विस्मृतं mandate एव भवति। सूचनां पठतु, सूचीं पश्यतु, अनावश्यकं च निरस्यतु।