UPI AutoPay तथा subscription किम् अस्ति, तत् च कथं स्थगयितव्यम्?

गतमासे भवतः बैंक-खातात् ₹499 स्वयमेव आकृष्टम्, भवता च किमपि नूतनम् अनुमोदनं न कृतम्। एषा चोरी नास्ति। एतत् प्रायः UPI AutoPay (स्वयंचलितः भुगतान-आदेशः) इत्यस्य परिणामः भवति। कदाचित् पूर्वं एकवारं भवता UPI PIN दत्तः आसीत्, तस्य एव आधारेण अद्य अपि मासे मासे धनं गच्छति।

UPI AutoPay तथा subscription किम् अस्ति?

UPI AutoPay UPI 2.0 इत्यस्य e-mandate (धन-कर्षण-अनुमतिः) सुविधायाम् आधारितम् अस्ति। अत्र भवान् एकवारम् एव स्वं UPI PIN दत्त्वा अनुमतिं ददाति। तदनन्तरं व्यापारी (merchant) निर्धारिते समये भवतः नूतनाम् अनुमतिं विना एव धनम् आकर्षितुं शक्नोति। OTT-सेवा, संगीत-app, cloud-संग्रहः, समाचार-पत्रम् — एतेषां subscription प्रायः एतेन एव प्रकारेण चलन्ति। एतत् एव कारणं यत् धने गते सति अपि भवान् किमपि न स्मरति।

कियत् धनम् अनुमतिं विना आकर्षितुं शक्यते?

1. AFA (Additional Factor of Authentication) सीमा ₹15,000 प्रति संव्यवहारम् अस्ति। एतस्याः अधिकं धनम् आकर्षणीयं चेत् कर्षणं स्थगति, भवता च तस्य एव विशिष्टस्य कर्षणस्य कृते UPI PIN दातव्यः।
2. केषुचित् अपवाद-वर्गेषु सीमा ₹1,00,000 अस्ति — बीमा-शुल्कम्, mutual fund तथा SIP, credit card-देयकं च। एतावत्पर्यन्तं पृथक् AFA न अपेक्ष्यते।
3. परिवर्तनशील-राशेः mandate कृते भवान् प्रति-कर्षणम् अधिकतमां सीमां निर्धारयितुं शक्नोति। व्यापारी ततः अधिकं धनं कदापि न आकर्षति।

धन-कर्षणात् पूर्वं भवते pre-debit सूचना प्रेष्यते, कर्षणानन्तरं च post-transaction सूचना। द्वितीयस्यां सूचनायां व्यापारिणः नाम, राशिः, दिनाङ्कः, समयः, संव्यवहार-सन्दर्भ-सङ्ख्या, e-mandate-सन्दर्भ-सङ्ख्या, कर्षणस्य कारणम्, बैंकस्य शिकायत-निवारण-विवरणं च अवश्यं भवति। ताम् एव सूचनां पठित्वा भवान् दोषिणं ज्ञातुं शक्नोति।

UPI AutoPay कथं स्थगयितव्यम्?

1. स्वस्य UPI app उद्घाटयतु — PhonePe, Google Pay, Paytm अथवा BHIM।
2. AutoPay अथवा Mandate-विभागं गच्छतु। PhonePe मध्ये profile → Manage AutoPay; Google Pay मध्ये profile → *Autopay*।
3. सक्रिय-mandate-सूचीतः यत् भवते न आवश्यकं तत् चिनोतु।
4. Cancel AutoPay अथवा Revoke नुदतु, ततः पुष्टिं करोतु।

एका उपयोगिनी वार्ता — येन app द्वारा mandate निर्मितम्, तस्मात् एव तत् निरसनीयम् इति नियमः नास्ति। तेन बैंक-खातेन संयोजितात् कस्मात् अपि UPI app तत् निरस्तुं शक्यते।

एका आवश्यकी सूचना

mandate-निरसनेन भवतः CIBIL अथवा credit score उपरि कोऽपि दुष्प्रभावः न भवति। परन्तु यदि तत् mandate ऋणस्य EMI कृते आसीत्, तर्हि EMI अदत्ता चेत् score अवश्यम् अवनमति।

प्रश्नोत्तराणि

प्र. mandate निरस्ते सति subscription-सेवा अपि समाप्यते वा? उ. न। धन-कर्षणं स्थगति, परन्तु सेवा व्यापारिणा सह पृथक् निरसनीया, अन्यथा देयं तिष्ठति।

प्र. mandate स्वयमेव समाप्यते वा? उ. न, तत् स्वस्य अन्तिम-दिनाङ्कपर्यन्तं चलति एव।

उपसंहारः

UPI AutoPay सुविधाजनकम् अस्ति, परन्तु विस्मृतानि mandate प्रतिमासं शान्त्या धनं हरन्ति। अद्य एव स्वस्य सक्रिय-mandate-सूचीं पश्यतु, अनावश्यकानि च निरस्यतु।